कसमादे परिसरातील राजकीय प्रवाह आणि सामाजिक समीकरणे

Abstract

कसमादे ही कळवण, सटाणा/बागलाण, मालेगाव आणि देवळा या उत्तर नाशिकमधील भागांना जोडणारी प्रादेशिक संज्ञा आहे. भौगोलिक सलगता असूनही या परिसरात आदिवासी डोंगरपट्टा, व्यापारी-कृषी क्षेत्र, वस्त्रोद्योगप्रधान शहर आणि दुष्काळप्रवण ग्रामीण भाग अशा भिन्न सामाजिक रचना आढळतात. त्यामुळे कसमादेचे राजकारण एकसंध नसून विभागनिहाय वेगळ्या प्रश्नांवर, नेतृत्वप्रकारांवर आणि सामाजिक आघाड्यांवर उभे राहते. प्रस्तुत लेखात अपलोड केलेल्या ऐतिहासिक-भौगोलिक प्रकरणासह भारत निवडणूक आयोगाचे अहवाल, २००८ चा परिसीमन आदेश, नाशिक जिल्हा प्रशासनाची माहिती, जिल्हा गॅझेटिअर आणि उपलब्ध संशोधनसाहित्याचा ऐतिहासिक, विश्लेषणात्मक व तुलनात्मक पद्धतीने उपयोग केला आहे. राज्यनिर्मितीनंतरचे काँग्रेस वर्चस्व, विरोधी चळवळींचा विस्तार, १९९० नंतरची बहुपक्षीयता आणि २००८ नंतरची नवी मतदारसंघरचना या प्रमुख राजकीय प्रवाहांचे परीक्षण केले आहे. आदिवासी प्रतिनिधित्व, कृषी-अर्थव्यवस्था, मालेगावचे अल्पसंख्याक व कामगार प्रश्न, जात-वर्ग समीकरणे, महिला-युवक सहभाग आणि स्थानिक स्वराज्य यांच्या परस्परसंबंधातून कसमादेतील राजकीय प्रक्रिया स्पष्ट होते. सामाजिक समीकरणे महत्त्वाची असली तरी मतदारांचे वर्तन केवळ जात किंवा धर्माने निश्चित होत नाही, विकास, उमेदवाराचा संपर्क, पक्षसंघटना आणि स्थानिक प्रश्न यांचे मिश्रण निकाल घडवते, हा लेखाचा मुख्य निष्कर्ष आहे.